Egzekucja komornicza na Ukrainie, wykonywanie orzeczeń polskich sądów na Ukrainie
Przymusowe wykonanie orzeczeń na Ukrainie prowadzą wykonawcy państwowi (państwowa służba wykonawcza) i prywatni – każdy w granicach swojej kompetencji określonej ustawą o postępowaniu egzekucyjnym.
Od czego zależy skuteczność egzekucji na Ukrainie?
Efektywność egzekucji zależy od jakości czynności poprzedzających postępowanie egzekucyjne, a właściwie:
• działalności prewencyjnej (więcej w artykule Windykacja należności na Ukrainie: działania prewencyjne );
• monitoringu kontrahenta w trakcie wykonania zobowiązań (więcej w artykule Monitoring kontrahenta w trakcie wykonania zobowiązań );
• windykacji sądowej (więcej w artykule Windykacja sądowa na Ukrainie ).
Co przygotować przed wszczęciem egzekucji?
Przed rozpoczęciem egzekucji w celu jej efektywnego przebiegu należy zapewnić:
• posiadanie przez dłużnika aktywów, wystarczających i umożliwiających spełnienie wymagań wierzyciela (więcej w artykule Weryfikacja partnera biznesowego na Ukrainie ;
• obecność ważnego dokumentu wykonawczego, niezbędnego do rozpoczęcia egzekucji komorniczej.
Większość przepisów dotyczących egzekucji komorniczej na Ukrainie znaleźć można w Ustawie o postępowaniu komorniczym. Odrębne normy prawne umieszczone są również w szeregu innych aktów prawnych.
Jakie przepisy egzekucyjne warto znać?
• dokument wykonawczy można przedstawić do przymusowego wykonania w ciągu trzech lat – jest to termin na przedstawienie dokumentu, a nie na wykonanie orzeczenia; ustawa przewiduje od tej zasady wyjątki;
• wykonywanie orzeczeń polskich sądów i arbitraży na Ukrainie w sprawach majątkowych jest możliwe po ich uznaniu przez sąd ukraiński; podstawa prawna i warunki uznania zależą od rodzaju orzeczenia (zob. tabela niżej), a wniosek składa się do właściwego sądu na Ukrainie (Kodeks postępowania cywilnego Ukrainy) lub w trybie umowy międzynarodowej; • wykonawca prywatny przyjmuje dokument wykonawczy według miejsca zamieszkania, pobytu lub pracy dłużnika – osoby fizycznej, siedziby dłużnika – osoby prawnej albo położenia majątku dłużnika (od 23.10.2026 rachunki bankowe i portfele elektroniczne dłużnika – rezydenta nie są podstawą tej właściwości); po wszczęciu postępowania może prowadzić czynności na terenie całej Ukrainy;
• informacje o dłużnikach w otwartych postępowaniach egzekucyjnych wpisywane są do Jednolitego Rejestru Dłużników; dane rejestru są otwarte, ale nie jest to pełna baza wszystkich długów firmy;
• egzekucja według dokumentów przede wszystkim odwołuje się do środków dłużnika;
• egzekucja mienia dłużnika polega na jego aresztowaniu, wycofaniu (pobraniu środków z kont) oraz jego przymusowej realizacji;
• w egzekucji prowadzonej przez państwową służbę wykonawczą od dłużnika pobierana jest opłata wykonawcza – w sprawach majątkowych 10% kwoty podlegającej egzekucji; w egzekucji prowadzonej przez wykonawcę prywatnego opłaty wykonawczej się nie pobiera – wykonawca prywatny otrzymuje wynagrodzenie podstawowe, co do zasady 10% wyegzekwowanej kwoty (uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 643 z 8 września 2016 r.);
Ile kosztuje egzekucja i jakie terminy obowiązują?
Postępowanie egzekucyjne na Ukrainie prowadzą państwowi lub prywatni wykonawcy (komornicy) zgodnie z ustawą Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym” nr 1404-VIII (tekst ustawy).
| Wykonawca państwowy | Wykonawca prywatny | |
|---|---|---|
| Płatność | opłata egzekucyjna (виконавчий збір), art. 27 | wynagrodzenie podstawowe, art. 31 i 45 |
| Wysokość w sprawach majątkowych | co do zasady 10% kwoty podlegającej przymusowemu ściągnięciu lub zwrotowi albo wartości majątku przekazywanego wierzycielowi | co do zasady 10% kwoty podlegającej ściągnięciu lub zwrotowi, z ustawowymi szczególnymi zasadami |
| Komu przypada | budżet państwa | wykonawca prywatny |
W sprawach niemajątkowych opłata egzekucyjna wynosi 2 płace minimalne od dłużnika – osoby fizycznej i 4 od dłużnika – osoby prawnej. Ustawa przewiduje też wyjątki, w których opłaty się nie pobiera (m.in. zabezpieczenie powództwa, orzeczenia podlegające natychmiastowemu wykonaniu).
Nie należy utożsamiać opłaty egzekucyjnej, wynagrodzenia prywatnego komornika oraz zaliczki na wydatki postępowania egzekucyjnego – są to odrębne instytucje prawne. Obowiązek uiszczenia ogólnej zaliczki w wysokości 2% dochodzonej kwoty (z limitem 10 minimalnych wynagrodzeń) Sąd Konstytucyjny Ukrainy uznał za niekonstytucyjny w wyroku z 15 maja 2019 r. nr 2-р(II)/2019. Nie oznacza to braku wszelkich kosztów: wierzyciel może ponosić wydatki postępowania egzekucyjnego, a w przewidzianych ustawą przypadkach – zaliczkować poszczególne wydatki (art. 42–43).
Termin na przedstawienie dokumentu egzekucyjnego do przymusowego wykonania wynosi zasadniczo trzy lata (art. 12), z wyjątkami – np. trzy miesiące dla zaświadczeń komisji ds. sporów pracowniczych oraz dokumentów, w których wierzycielem jest państwo lub organ państwowy. Termin ten nie oznacza, że postępowanie egzekucyjne musi zakończyć się w ciągu trzech lat.
Terminy w czasie stanu wojennego. Na czas obowiązywania stanu wojennego terminy określone w ustawie Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym” nr 1404-VIII zostają przerwane, a ich bieg rozpoczyna się od nowa od dnia zakończenia lub zniesienia stanu wojennego (ppkt 4 pkt 10-2 rozdz. XIII „Przepisy końcowe i przejściowe” ustawy, tekst ustawy). Ta szczególna zasada dotyczy wyłącznie terminów określonych w tej ustawie i nie rozciąga się automatycznie na terminy z innych ustaw – np. na przedawnienie według Kodeksu cywilnego (zob. niżej). Sąd Najwyższy potwierdził w postanowieniu z 26 lutego 2026 r. (sprawa nr 905/391/24), że obejmuje ona zarówno terminy, które zaczęły biec przed wprowadzeniem stanu wojennego, jak i w trakcie jego obowiązywania.
Od 23 października 2026 r. w pełni obowiązuje ustawa nr 4833-IX o cyfryzacji postępowania egzekucyjnego: m.in. automatyczna wymiana informacji z bankami o rachunkach i pieniądzu elektronicznym dłużnika, procedura egzekucji z rachunków depozytowych oraz wznawianie dotychczasowego postępowania przy ponownym przedstawieniu dokumentu (dtkt.ua). Ustawa doprecyzowała też właściwość miejscową wykonawcy prywatnego: przyjmuje on dokument według miejsca zamieszkania, pobytu lub pracy dłużnika – osoby fizycznej, siedziby dłużnika – osoby prawnej albo położenia majątku dłużnika; rachunki bankowe i portfele elektroniczne dłużnika – rezydenta nie są podstawą do ustalenia tej właściwości.
Jak uznać na Ukrainie wyrok polskiego sądu lub orzeczenie arbitrażu?
| Rodzaj orzeczenia | Podstawa prawna |
|---|---|
| Wyrok polskiego sądu w sprawie cywilnej | Umowa między RP a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych, Kijów, 24 maja 1993 r. |
| Wyrok w sprawie cywilnej lub handlowej objętej zakresem konwencji | Konwencja haska z 2 lipca 2019 r. o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych lub handlowych – obowiązuje Ukrainę i UE (w tym Polskę) od 1 września 2023 r. (HCCH) |
| Orzeczenie międzynarodowego arbitrażu handlowego | Konwencja nowojorska z 10 czerwca 1958 r. o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych |
Warunki uznania różnią się w zależności od podstawy prawnej – katalogu z umowy z 1993 r. (np. prawomocność, właściwość sądu, możliwość obrony pozwanego) nie należy przenosić na konwencję haską ani na orzeczenia arbitrażu.
• decyzje, działania czy bezczynność wykonawcy w stosunku do wykonania orzeczenia sądu mogą być oskarżane.
Kontrola wykonania egzekucji komorniczej przez wierzyciela oraz wspomaganie czynności egzekucyjnych w oparciu o przepisy prawa (nd. przekazanie komornikowi posiadanej przez wierzyciela informacji o mieniu dłużnika etc.) pozwala zrobić proces egzekucji komorniczej bardziej skutecznym .
Jakie terminy przedawnienia obowiązują w 2026 roku?
Od 4 września 2025 r. terminy przedawnienia na Ukrainie znowu biegną – ustawa nr 4434-IX zniosła ich zawieszenie na czas stanu wojennego (vin.gov.ua). Ogólny termin wynosi 3 lata, a dla niektórych roszczeń, m.in. o zapłatę kary umownej, 1 rok. Warto sprawdzić, kiedy upływa termin dla Państwa należności, i nie odkładać działań.
Eksperci AGENSTI LEGAL&TAX chętnie udzielą odpowiedzi na pytania, które powstały po zapoznaniu się z artykułem.
AGENSTI LEGAL&TAX jest firmą specjalizująca się w obsługiwaniu biznesu na Ukrainie. Eksperci AGENSTI LEGAL&TAX pomagają w trakcie eksportu, importu, kooperacji, działalności biura R&D oraz inwestycji na Ukrainie. AGENSTI LEGAL&TAX oferują obsługę prawną, doradztwo podatkowe, usługi adwokata oraz obsługę księgowości.
Najczęściej zadawane pytania
Kto prowadzi egzekucję komorniczą na Ukrainie?
Wykonawcy państwowi (państwowa służba wykonawcza) i prywatni, każdy w granicach swojej kompetencji. Wykonawca prywatny przyjmuje dokument według miejsca zamieszkania, pobytu lub pracy dłużnika – osoby fizycznej, siedziby dłużnika – osoby prawnej albo położenia jego majątku; po wszczęciu postępowania może działać na terenie całej Ukrainy.
Jak wykonać wyrok polskiego sądu na Ukrainie?
W sprawach majątkowych wyrok trzeba najpierw uznać w sądzie ukraińskim. Podstawą jest umowa polsko-ukraińska o pomocy prawnej z 24 maja 1993 r. lub – dla spraw cywilnych i handlowych objętych jej zakresem – konwencja haska z 2019 r.; dla orzeczeń arbitrażu stosuje się konwencję nowojorską z 1958 r.
Jakie warunki musi spełnić polski wyrok, by został uznany na Ukrainie?
Warunki zależą od podstawy prawnej. Według umowy polsko-ukraińskiej z 1993 r. orzeczenie musi m.in. być prawomocne i wykonalne, wydane przez właściwy sąd, pozwany nie mógł być pozbawiony obrony, a sprawa nie mogła być już osądzona na Ukrainie. Konwencja haska z 2019 r. i konwencja nowojorska z 1958 r. mają własne katalogi warunków.
W jakim terminie trzeba złożyć tytuł wykonawczy?
Co do zasady w ciągu trzech lat (z wyjątkami, np. trzy miesiące, gdy wierzycielem jest państwo). Na czas stanu wojennego terminy z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym nr 1404-VIII zostają przerwane i biegną od nowa od dnia jego zakończenia lub zniesienia (nie dotyczy to automatycznie terminów z innych ustaw, np. przedawnienia). Jest to termin na przedstawienie dokumentu, a nie na zakończenie egzekucji.
Gdzie sprawdzić, czy ukraińska firma ma długi?
Wstępnie – w otwartym Jednolitym Rejestrze Dłużników Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy. Rejestr obejmuje tylko dłużników w postępowaniach egzekucyjnych i nie jest pełną bazą wszystkich długów firmy, dlatego warto sprawdzić także sprawy sądowe i inne rejestry.
Ile kosztuje egzekucja na Ukrainie?
W egzekucji prowadzonej przez państwową służbę wykonawczą od dłużnika pobiera się opłatę wykonawczą – w sprawach majątkowych 10% kwoty. Wykonawca prywatny nie pobiera opłaty wykonawczej, lecz otrzymuje wynagrodzenie podstawowe, co do zasady 10% wyegzekwowanej kwoty.