Wycofanie kapitału z Ukrainy – aspekty prawne, podatkowe i walutowe
Dla polskiego inwestora zakończenie działalności na Ukrainie często wiąże się z jednym zasadniczym celem: odzyskaniem zainwestowanych pieniędzy i przeniesieniem ich do Polski.
Dlaczego odzyskanie pieniędzy z Ukrainy wymaga wcześniejszej analizy?
Nie zawsze jest to jednak prosta operacja bankowa. Przelew zagraniczny musi mieć określoną podstawę prawną, a jego dopuszczalność zależy od rodzaju płatności, dokumentacji i aktualnych regulacji walutowych.
Inne zasady dotyczą dywidendy, inne zapłaty za sprzedane udziały, a jeszcze inne zwrotu pożyczki czy wypłaty majątku po likwidacji spółki.
Dlatego nie wystarczy ustalić, że ukraińska spółka posiada środki na rachunku. Trzeba również określić, komu i na jakiej podstawie może je wypłacić oraz czy bank będzie mógł zrealizować transfer za granicę. Dodatkową trudnością jest to, że wojenne regulacje walutowe NBU były od 2022 roku wielokrotnie zmieniane i łagodzone, a kolejnych zmian nie można wykluczyć – rozwiązanie dostępne kilka miesięcy temu może dziś wyglądać inaczej, a ocena aktualnego stanu prawnego wymaga każdorazowo odrębnej weryfikacji.
Jakie są podstawowe sposoby odzyskania kapitału?
| Sposób | Charakter płatności | Najważniejsza kwestia |
|---|---|---|
| Dywidenda | Wypłata zysku wspólnikowi | Zysk do podziału, uchwała i aktualne ograniczenia NBU |
| Sprzedaż udziałów | Cena płacona przez nabywcę | Umowa, wycena i rozliczenie podatkowe |
| Wystąpienie wspólnika | Rozliczenie wartości udziału przez spółkę | Zasady wystąpienia i możliwości finansowe spółki |
| Zwrot pożyczki | Spłata zobowiązania wobec inwestora | Warunki umowy i ograniczenia transferu |
| Likwidacja | Podział pozostałego majątku | Wcześniejsze rozliczenie wierzycieli i zobowiązań |
Wybór konkretnego rozwiązania powinien wynikać z rzeczywistej sytuacji inwestora i ukraińskiej spółki. Nie można dowolnie zmieniać podstawy prawnej płatności wyłącznie po to, aby uzyskać możliwość transferu środków – bank i organy kontrolne oceniają rzeczywisty charakter operacji, nie tylko jej nazwę w dokumentach.
Czy ukraińska spółka może wypłacić dywidendę polskiemu inwestorowi?
W czasie stanu wojennego NBU wprowadził ograniczenia dotyczące transferów walutowych za granicę, przewidując jednocześnie wąskie wyjątki, w tym dla wypłaty dywidend zagranicznym inwestorom.
Jednym z nich jest mechanizm pozwalający, pod pewnymi warunkami, na przekazywanie za granicę dywidend naliczonych za określone okresy działalności spółki. Dostępność tego mechanizmu zależy między innymi od tego, jak długo spółka prowadzi działalność i jak długo inwestor posiada udziały, a kwota podlegająca transferowi jest dodatkowo ograniczona miesięcznym limitem na emitenta.
Te warunki są częścią wojennych regulacji walutowych NBU, które od 2022 roku były wielokrotnie zmieniane – rozszerzano okresy, za które można wypłacić dywidendę, i modyfikowano inne warunki mechanizmu. Dlatego aktualny zakres, limity i warunki transferu należy zawsze zweryfikować indywidualnie, najlepiej tuż przed planowaną wypłatą, a nie opierać się na informacji sprzed kilku miesięcy.
Są to warunki konkretnego, wąskiego mechanizmu, a nie ogólna zasada pozwalająca na dowolne przelewanie wszystkich należności inwestora za granicę.
Podstawa: regulacje NBU dotyczące pracy systemu bankowego w okresie stanu wojennego – w wersji aktualnej na dzień sprawdzenia, ponieważ tekst był wielokrotnie nowelizowany.
Jakie podatki mogą dotyczyć dywidendy wypłacanej do Polski?
Wypłata dywidendy może powodować obowiązki podatkowe zarówno na Ukrainie, jak i w Polsce.
Znaczenie ma między innymi status odbiorcy. Inaczej należy analizować dywidendę wypłacaną polskiej osobie fizycznej, a inaczej polskiej spółce kapitałowej.
Polsko-ukraińska umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania przewiduje ograniczenia podatku u źródła. W określonych warunkach stawka nie może przekroczyć 5%, jeżeli rzeczywistym odbiorcą dywidendy jest spółka posiadająca bezpośrednio co najmniej 25% kapitału spółki wypłacającej. W pozostałych przypadkach limit traktatowy wynosi zasadniczo 15%.
Zastosowanie preferencji wymaga jednak spełnienia warunków umowy, w tym dotyczących rzeczywistego właściciela należności i udokumentowania rezydencji podatkowej. Nie można automatycznie stosować stawki 5% do każdego polskiego inwestora. W odróżnieniu od wojennych ograniczeń walutowych, te zasady traktatowe mają charakter stały i nie zmieniają się tak często – ale ich prawidłowe zastosowanie w konkretnej sprawie wciąż wymaga odrębnej oceny.
Podstawa: polsko-ukraińska umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania z 12 stycznia 1993 r..
Czy sprzedaż udziałów pozwala swobodnie przelać pieniądze do Polski?
Sprzedaż udziałów oznacza, że inwestor otrzymuje cenę od nabywcy. Nie jest to jednak tożsama operacja z wypłatą dywidendy.
Trzeba rozróżnić dwa zagadnienia: prawo do otrzymania ceny sprzedaży oraz możliwość transferu tej kwoty z Ukrainy na rachunek zagraniczny.
W warunkach ograniczeń walutowych NBU nie każdy transfer wynikający z transakcji między rezydentem a nierezydentem jest automatycznie dozwolony. Znaczenie mają między innymi data i sposób powstania zobowiązania, strony transakcji, dokumenty oraz aktualne wyjątki przewidziane w regulacjach – a te wyjątki bywają z czasem rozszerzane lub zawężane.
Podobnie należy traktować rozliczenie z występującym wspólnikiem. Prawo do otrzymania wartości udziału nie jest równoznaczne z automatyczną możliwością przelewu całej kwoty za granicę. Więcej o samym trybie wystąpienia wspólnika i sprzedaży udziałów piszemy w artykule „Wyjście z inwestycji na Ukrainie – co powinien wiedzieć polski inwestor?”.
Dlaczego nie należy utożsamiać zwrotu kapitału z wypłatą dywidendy?
Zwrot pożyczki, wypłata dywidendy i rozliczenie wspólnika mają odmienne podstawy prawne.
Jeżeli polska spółka udzieliła ukraińskiej spółce pożyczki, jej spłata wynika z umowy pożyczki. Nie jest to wypłata zysku ani automatycznie zwrot wkładu do kapitału zakładowego.
Jeżeli inwestor chce odzyskać środki po sprzedaży udziałów, podstawą płatności jest transakcja sprzedaży. W przypadku likwidacji – podział majątku pozostałego po zaspokojeniu wierzycieli, co zakłada wcześniejsze zakończenie postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego (opisanego szerzej w artykule o postępowaniu upadłościowym na Ukrainie).
Nieprawidłowe zakwalifikowanie płatności może prowadzić do problemów podatkowych, bankowych i prawnych – od odmowy realizacji przelewu, przez spory z bankiem lub kontrahentem, po ryzyko podatkowe w obu krajach. Dlatego charakter operacji powinien być ustalony jeszcze przed rozpoczęciem transferu, a nie dopiero wtedy, gdy bank zgłosi wątpliwości.
Jak AGENSTI pomaga w odzyskaniu kapitału z Ukrainy?
Odzyskanie środków z ukraińskiej inwestycji wymaga skoordynowania kilku obszarów naraz: prawa korporacyjnego, podatków, dokumentacji finansowej i regulacji walutowych – a każdy z nich może się zmienić, zanim transakcja zostanie zakończona.
AGENSTI wspiera polskich inwestorów w analizie możliwości wypłaty środków z ukraińskich spółek, ocenie konsekwencji podatkowych oraz przygotowaniu strategii zakończenia inwestycji, biorąc pod uwagę aktualny – a nie archiwalny – stan przepisów walutowych i podatkowych.
Zakres wsparcia może obejmować analizę dywidend, sprzedaży udziałów, wystąpienia wspólnika, zwrotu finansowania oraz likwidacji przedsiębiorstwa. Istotnym elementem jest również bieżąca ocena możliwości transferu środków do Polski, ponieważ to właśnie ten etap bywa najbardziej wrażliwy na zmiany regulacji.
Eksperci AGENSTI LEGAL&TAX chętnie udzielą odpowiedzi na pytania, które powstały po zapoznaniu się z artykułem.
AGENSTI LEGAL&TAX jest firmą specjalizująca się w obsługiwaniu biznesu na Ukrainie. Eksperci AGENSTI LEGAL&TAX pomagają w trakcie eksportu, importu, kooperacji, działalności biura R&D, inwestycji oraz wyjścia z inwestycji na Ukrainie. AGENSTI LEGAL&TAX oferują obsługę prawną, doradztwo podatkowe, usługi adwokata oraz obsługę księgowości.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można obecnie wypłacać dywidendy z Ukrainy do Polski?
W ograniczonym zakresie i pod pewnymi warunkami przewidzianymi w aktualnych wojennych regulacjach walutowych NBU. Zasady te bywają zmieniane, dlatego konkretne warunki trzeba zweryfikować tuż przed planowaną wypłatą.
Jaki jest limit transferu dywidend za granicę?
Mechanizm przewidziany w regulacjach NBU zakłada miesięczny limit kwotowy na emitenta. Ponieważ ograniczenia walutowe związane ze stanem wojennym są dość często zmieniane, aktualną wysokość limitu i warunki kwalifikacji należy sprawdzić indywidualnie przed transferem.
Czy limit dywidend dotyczy również ceny sprzedaży udziałów?
Nie. Są to odrębne rodzaje płatności, podlegające odrębnej analizie prawnej i walutowej.
Czy polska spółka może skorzystać z preferencyjnej stawki podatku od dywidendy?
Umowa polsko-ukraińska przewiduje limit 5% w określonych warunkach, między innymi przy bezpośrednim posiadaniu co najmniej 25% kapitału spółki wypłacającej. Konieczne jest spełnienie pozostałych wymogów traktatowych, w tym dotyczących rzeczywistego właściciela należności.
Czy można odzyskać środki po wystąpieniu z ukraińskiej spółki?
Ukraińskie przepisy przewidują rozliczenie występującego wspólnika. Możliwość i termin faktycznej wypłaty wymagają jednak oceny sytuacji spółki oraz aktualnych przepisów dotyczących transferu środków.
Czy bank może odmówić transferu środków za granicę?
Tak. Bank weryfikuje podstawę prawną operacji, dokumentację i zgodność transferu z obowiązującymi w danym momencie ograniczeniami – a te mogą się zmienić między przygotowaniem transakcji a jej realizacją.