Ubezpieczenie ryzyka wojennego w Ukrainie – możliwości dla polskich eksporterów i inwestorów
Dlaczego ubezpieczenie ryzyka wojennego jest ważne dla polskich firm?
Eksport do Ukrainy, transport towarów przez jej terytorium czy inwestycja w lokalną produkcję wiążą się z ryzykiem, którego standardowe polisy często nie obejmują. Działania zbrojne, uszkodzenie infrastruktury, konfiskata mienia lub ograniczenia w transferze środków mogą wpłynąć zarówno na bieżące transakcje, jak i na wieloletnie projekty inwestycyjne.
Nie oznacza to jednak, że polska firma musi automatycznie rezygnować z działalności na rynku ukraińskim. Powstają rozwiązania publiczne i prywatne, które mają ograniczać część tych zagrożeń. Kluczowe jest ustalenie, czy dany instrument odpowiada konkretnej sytuacji przedsiębiorstwa.
Jakie możliwości ochrony mają polscy eksporterzy?
W przypadku eksportu trzeba rozróżnić kilka rodzajów ryzyka. Innego zabezpieczenia wymaga towar przewożony przez Ukrainę, innego ładunek przechowywany w magazynie, a jeszcze innego należność od ukraińskiego kontrahenta.
Ważnym rozwiązaniem dla polskiego transportu jest mechanizm reasekuracyjny KUKE. Dzięki niemu polscy ubezpieczyciele mogą oferować ochronę przed tzw. ryzykami nadzwyczajnymi na terytorium Ukrainy, w tym skutkami konfliktu zbrojnego, terroryzmu, zamieszek i konfiskaty mienia. Pierwszym ubezpieczycielem, który wdrożył takie rozwiązanie, było PZU. Rozszerzenie może dotyczyć m.in. ubezpieczenia cargo, OC przewoźnika oraz casco pojazdów i taboru kolejowego. Nie jest to jednak automatyczna ochrona każdej dostawy – decydują warunki konkretnej polisy (KUKE, PZU).
Równolegle działa mechanizm Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR), Unii Europejskiej i Aon, który wspiera ukraińskich ubezpieczycieli w oferowaniu ochrony od ryzyka wojennego. W październiku 2026 r. jego zdolność gwarancyjna została zwiększona ze 110 do 150 mln euro. Zakres obejmuje m.in. ładunki w transporcie krajowym, pojazdy, tabor kolejowy, towary w czasowym przechowywaniu oraz wybrane aktywa związane z gazem (EBRD).
Czy polski inwestor może ubezpieczyć inwestycję w Ukrainie?
Takie możliwości istnieją. Jednym z instrumentów jest ubezpieczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych oferowane przez KUKE. Może ono dotyczyć m.in. inwestycji kapitałowych, określonych wierzytelności wspólnika oraz nakładów na nieruchomości i aktywa trwałe związane z działalnością za granicą.
KUKE wskazuje, że ochrona może obejmować ryzyko polityczne i siłę wyższą, w tym wojnę. Maksymalny okres ubezpieczenia wynosi 20 lat, a deklarowany poziom pokrycia może sięgać 95% udokumentowanych nakładów inwestycyjnych. Ostateczny zakres, wysokość ochrony i warunki przyjęcia projektu wymagają jednak indywidualnej oceny (KUKE – ubezpieczenie inwestycji).
Drugą możliwością jest ukraińska Agencja Kredytów Eksportowych (EKA). Według UkraineInvest od 2024 r. przyjmuje ona wnioski o ubezpieczenie inwestycji od ryzyka wojennego również od inwestorów zagranicznych, którzy realizują projekty w Ukrainie i posiadają co najmniej 10% udziałów. Dostępność instrumentu zależy od spełnienia kryteriów programu i charakteru projektu (UkraineInvest).
W przypadku większych przedsięwzięć można również analizować międzynarodowe instrumenty gwarancyjne, m.in. MIGA z Grupy Banku Światowego lub amerykańską DFC. Ich zastosowanie zależy od skali, struktury i profilu inwestycji.
Czy każda polska firma może skorzystać z tych rozwiązań?
Nie. Sam fakt prowadzenia działalności w Ukrainie nie oznacza automatycznego prawa do ubezpieczenia. Znaczenie mają m.in.:
- kraj rejestracji przedsiębiorstwa i struktura jego właścicielska;
- to, kto jest właścicielem ubezpieczanego majątku;
- rodzaj działalności i charakter planowanej inwestycji;
- lokalizacja zakładu, magazynu lub trasa przewozu;
- wartość aktywów i sposób finansowania projektu;
- wymagane zezwolenia, dokumentacja i zgodność z warunkami programu.
Istotne jest również rozróżnienie między ubezpieczeniem majątku od fizycznych szkód a ubezpieczeniem inwestycji od ryzyka politycznego. Polisa obejmująca zniszczenie urządzeń nie musi rekompensować utraconych przychodów, a ochrona inwestycji nie musi obejmować każdej szkody w towarze.
Jak może wyglądać sytuacja w trzech różnych przypadkach?
Scenariusz 1 – polski eksporter lub przewoźnik. Firma regularnie dostarcza towary do ukraińskich odbiorców. Warto sprawdzić możliwość rozszerzenia ochrony cargo, OC przewoźnika lub autocasco o ryzyka nadzwyczajne. Kluczowe będą trasa, rodzaj ładunku, odpowiedzialność za towar i warunki ubezpieczyciela.
Scenariusz 2 – polska firma inwestująca w ukraińskie przedsiębiorstwo. Inwestor kupuje udziały lub finansuje rozwój zakładu produkcyjnego, w tym np. w sektorze energetycznym (więcej w artykule „Energetyka w Ukrainie – możliwości i perspektywy dla polskich firm”). W tym przypadku warto przeanalizować KUKE, ukraińską EKA oraz ewentualne instrumenty międzynarodowe. Znaczenie ma sposób wniesienia kapitału i struktura prawna inwestycji.
Scenariusz 3 – polski przedsiębiorca dopiero planuje wejście na rynek. Firma rozważa otwarcie magazynu, zakładu lub spółki dystrybucyjnej. Na tym etapie można jeszcze uwzględnić wymogi ubezpieczeniowe przy wyborze lokalizacji, modelu działalności i struktury inwestycji. To może ułatwić późniejszą ocenę projektu przez ubezpieczyciela.
Każdy z tych przypadków wymaga innego podejścia. Nie ma jednego produktu, który zabezpiecza wszystkie rodzaje działalności i wszystkie ryzyka.
Jak AGENSTI może pomóc w ocenie możliwości ubezpieczenia?
AGENSTI wspiera polskich przedsiębiorców planujących eksport, współpracę gospodarczą i inwestycje w Ukrainie. W obszarze ryzyka wojennego pomoc może obejmować analizę planowanej operacji, identyfikację aktywów i zagrożeń, wstępną ocenę dostępnych instrumentów oraz przygotowanie informacji i dokumentów potrzebnych do rozmów z odpowiednimi instytucjami lub ubezpieczycielami.
Celem nie jest wskazanie z góry jednego produktu, lecz ustalenie, jakie rozwiązania mogą być dostępne dla konkretnej firmy i jak najlepiej przygotować projekt do dalszej oceny.
Eksperci AGENSTI LEGAL&TAX chętnie udzielą odpowiedzi na pytania, które powstały po zapoznaniu się z artykułem.
AGENSTI LEGAL&TAX jest firmą specjalizująca się w obsługiwaniu biznesu na Ukrainie. Eksperci AGENSTI LEGAL&TAX pomagają w trakcie eksportu, importu, kooperacji, działalności biura R&D, inwestycji oraz wyjścia z inwestycji na Ukrainie. AGENSTI LEGAL&TAX oferują obsługę prawną, doradztwo podatkowe, usługi adwokata oraz obsługę księgowości.
Najczęściej zadawane pytania
Czy polska firma może ubezpieczyć inwestycję w Ukrainie?
Tak, istnieją takie instrumenty, m.in. ubezpieczenie inwestycji zagranicznych KUKE oraz rozwiązania ukraińskiej EKA. Możliwość ich zastosowania zależy od konkretnego projektu.
Czy KUKE ubezpiecza ryzyko wojenne w Ukrainie?
KUKE oferuje ubezpieczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych obejmujące określone ryzyka polityczne i siłę wyższą, a także mechanizm reasekuracji ubezpieczeń transportowych na terytorium Ukrainy.
Czy można ubezpieczyć transport towarów do Ukrainy?
Istnieją rozwiązania obejmujące wybrane ryzyka nadzwyczajne w transporcie. Zakres ochrony zależy od rodzaju polisy, ubezpieczyciela, trasy i warunków umowy.
Czy zagraniczny inwestor może skorzystać z ukraińskiej EKA?
Według informacji UkraineInvest z instrumentu mogą korzystać również inwestorzy zagraniczni posiadający co najmniej 10% udziałów w projekcie realizowanym w Ukrainie. Konieczne jest spełnienie kryteriów programu.
Czy ubezpieczenie obejmuje wszystkie szkody spowodowane wojną?
Nie. Zakres ochrony wynika z konkretnej umowy. Należy sprawdzić definicje zdarzeń, wyłączenia, limity, franszyzy i procedurę zgłaszania szkody.
Czy AGENSTI sprzedaje polisy ubezpieczeniowe?
AGENSTI pomaga analizować sytuację przedsiębiorstwa, identyfikować możliwe instrumenty ochrony i koordynować przygotowanie do rozmów z odpowiednimi instytucjami lub ubezpieczycielami. Warunki polisy i decyzję o objęciu ochroną ustala ubezpieczyciel.